Euskara


27K


Basken noemen zich niet naar het land dat ze bewonen maar naar de taal die ze spreken. Euskaldunak, 'zij die Euskara spreken'. Ooit spraken zij hun taal van Santander tot Toulouse en van Bordeaux tot Zaragoza, nu spreken nog zo'n zes- tot zevenhonderdduizend mensen in een smalle strook aan weerszijden van de westelijke Pyreneën de in alle opzichten uitzonderlijke taal. Ze doen, zoals bekend, uit alle macht hun best dat zo te houden.

Het Baskisch is letterlijk een uitzondering. Het is de enige taal in West-Europa die niet Indo-Europees is en er al geweest moet zijn voordat de Kelten en later de Romeinen het gebied bezetten. Het is de enige taal in de wereld die geen relatie lijkt te hebben tot andere talen terwijl werkelijk alle verbanden, ook de meest onwaarschijnlijke, zijn onderzocht. Oud-Iberisch? Nee. Berber? Nee. Georgisch? Nee. Het Baskisch is een echte 'loner'.

De grammatica van het Baskisch is duidelijk anders dan die van de Romaanse buurtalen, het Spaans, Vascoons en Frans. Linguisten noemen het een 'ergatieve' taal, een taal waarbij het onderwerp van onovergankelijke werkwoorden net zo wordt aangeduid als het lijdend voorwerp bij overgankelijke werkwoorden. Dus niet 'zij viel van de trap' maar 'haar viel van de trap'. Woorden worden gevormd door 'agglutinatie', door woorden steeds langer te maken: 'voor de man van de vrouw' is 'vrouw-de-van-man-de-voor'. Vooral bij werkwoorden is dat uiterst ondoorzichtig omdat daarin niet alleen het onderwerp maar ook het lijdend en meewerkend voorwerp worden ondergebracht. 'Je hebt me het boek gegeven' is 'je mij-aan boek-het gegeven het-hebt-mij-je'.
Euskara heeft zich in een grote aandacht van taalgeleerden mogen verheugen sinds Von Humboldt in 1821 een artikel over de grammatica ervan schreef. Hij was erdoor gefascineerd maar meende te kunnen voorspellen dat de taal van de Basken het niet langer dan een eeuw zou uithouden.

Maar Euskara leeft zeventig jaar na het verstrijken van die termijn nog volop. Het aantal Euskaldunak is kort geleden voor het eerst toegenomen, althans voor zover de geschiedenis van de taal bekend is. Na de val van Franco hebben de Euskaldunak weer onderwijs, televisie, radio, een krant en een zeer produktieve literatuur in het Euskara.


Itziar Laka

28 KItziar Laka Mugarza werd geboren op 2 februari 1962. Ze studeerde af aan de Universiteit van Baskenland op het onderwerp Over de geschiedenis van het Hiperbiscaais: het begin. Ze promoveerde bij Noam Chomsky, Ken Hale e.a. aan het Massachusetts Insitute of Technology op het onderwerp Ontkenning in de syntax, een onderzoek naar de aard van functionele categoriën. Nu is ze Profesora Asociada de Linguística General aan de universiteit waar ze studeerde.
Ze heeft over veel taalkundige en filologische kwesties gepubliceerd. Ze vertaalde twee taalkundige boeken van het Engels in het Baskisch en werkt mee aan het schrijven van een algemeen Spaans-Baskisch woordenboek. Ze is redacteur en medewerker van een aantal taalkundige tijdschriften. Over haar verblijf in de Verenigde Staten schreef ze een serie artikelen in een Spaanse krant. Ook schrijft ze in het Baskisch korte verhalen. In 1995 won ze met één daarvan de eerste prijs van de stad Bilbao.


<<<

Beeld * Tekst * Uitleg * Leven * Thuis

© fred dijs, In beeld, tekst en uitleg, 1996