Ik heb een tijdje zitten lezen op de filosofie site. Erg leuk!
Mogen buitenstanders zoals ik zich ook melden?
 

Fred antwoordde:

Eigenlijk niet natuurlijk, Michiel.
Maar voor de vorst maken we met alle plezier een uitzondering.

Binnen ónze waarden,
te weten het goede, het ware en het schone,
en ónze norm,
te weten de wet.

We zijn, zeer, benieuwd.
 

Fred voegde daar een dag later aan toe:

Ik heb onze post vast op de site gezet.

Want —alle gekheid op een stokje— ik hoopte van meet af aan dat ‘iedereen’ zich in de gesprekken zou gaan mengen. Met jouw reactie wordt die hoop een beetje bewaarheid.

Sterker nog, wil je een keer bij de cursus zijn, dan ben je van harte welkom. Komende woensdag is er sushi. Misschien een goede reden om je dan te melden?

Maar voel je tot niets verplicht. Behalve —daar kun je nu niet meer onder uit— tot het geven van je indrukken op deze plaats.
 

Op 14 november 2002 schreef Michiel na een bezoek aan de cursus:

Hoi Fred,

Vond het leuk om mee te maken hoe deze leerlingen serieus aan het filosoferen waren. Moest me telkens bedwingen om niet te veel mee te doen, want de kracht was juist dat zij nadachten.

Michiel
 

Op 21 november 2002 schreef Michiel de volgende bijdrage aan de discussie over het kwaad in de wereld:

Beste jonge filosofen,

Heb onder invloed van jullie discussie nog na zitten mijmeren over ‘Het Kwaad’. ‘Het kwaad’ is, denk ik, van menselijke makelij. Voor er mensen waren, was er pijn, onaangenaamheid, stijd om het bestaan, maar ‘het kwaad’ was er nog niet. Pas mensen ontwikkelden in de loop van de honderdduizenden jaren van hun ontwikkeling als soort samen met de taal een bewustzijn. Dat bewustzijn leidde ertoe dat mensen het gevoel kregen dat ze konden kiezen of ze het een deden of het andere. Het besef ontwikkelde zich dat sommige dingen ‘goed’ zijn en andere ‘kwaad’. Het kwade ontstond als broertje van het goede.

Als je over goed en kwaad praat, dan praat je over ‘normen’. Ook hier geldt weer: mensen maken de normen. Wij mensen bepalen wat we goed of kwaad vinden. Omdat wij mensen ondanks alle onze individuele verschilletjes heel erg op elkaar lijken (we zijn allemaal heel hevig familie van elkaar; daar is laatst een heel aardig boek over verschenen; wie geinteresseerd is vrage het mij), is het niet verbazend dat veel normen en waarden door de tijden heen en op de verschillende woonplaatsen van de mens over de wereld op elkaar lijken.

Ten diepste is ‘het Goede’ dat wat voor het voortbestaan van de menselijke soort het beste is. Maar ter relativering: voor zover wij als mensen in staat zijn tot goede kennis te komen van wat voor ons ‘het beste’ is. Zullen mensen het ooit eens worden over wat het beste is? En als dat zo zou zijn, zullen de individuen dan in staat en bereid zijn om te doen wat het beste is? Ik vraag me dat af; neen, ik denk eigenlijk van niet.

Sommige geloven en sommige ideologieen hebben geprobeerd de mens te verbeteren. Wij mensen zijn daar lang niet altijd beter van geworden. Soms was die neiging om een betere wereld te scheppen juist de oorzaak van enorm ‘kwaad’. Het beste voorbeeld uit de vorige eeuw was het communisme dat streefde naar een ‘nieuwe mens’ in een gelukkige wereld. Dat experiment is uitgelopen in een van de kwaadaardigste politieke stelsel uit de wereldgeschiedenis (onder leiders als Lenin, Stalin, Mao en Pol Pot).

Moeten we dan maar niet proberen de wereld te verbeteren? Ik denk dat we dat wel moeten doen, maar dan vanuit het nederige besef dat we geen engelen zijn en geen hemel kunnen maken. Het kwaad is niet uit te roeien, misschien wel een beetje in bedwang te houden.

Michiel Smulders