Een vergezicht vanaf de Himalaya



39K


Rindzi Phup, één van de laatste 'Ole Mönpa-sprekers
© George van Driem



Het Chinees, Tibetaans, Sherpa, Birmees, Limbu en nog meer dan driehonderd andere talen behoren tot het Tibeto-Birmaans, de op één na grootste taalfamilie van de wereld. Taalkundigen hebben de stamboom van de Tibeto-Birmaanse taalfamilie vastgesteld en daarin de plaats van het Chinees kunnen aangeven. Het Oud-Chinees blijkt dichter bij een aantal conservatieve talen in de Himalaya te staan dan bij het moderne Chinees.

De historische vergelijking van talen ontsluit telkens weer nieuwe, nog ongelezen hoofdstukken uit de Aziatische prehistorie. Dankzij de nieuwe stamboom van de Tibeto-Birmaanse taalfamilie begrijpen we de archaeologie van de nieuwe steentijd in Centraal en Oost-Azië steeds beter. Verschillende volksverhuizingen zijn op de Himalaya vastgelopen en hebben resten achtergelaten in de vorm van kleine taalgemeenschappen: etnolinguistische overblijfselen van vroege migraties en oude volken.

De Himalaya en zijn talen blijken een sleutelrol in de prehistorie van het Aziatische achterland te spelen. Het onderzoek stelt ons in staat daarin ver terug te kijken.


George van Driem

33KGeorge van Driem werkt sinds 1983 in de Himalaya. Hij heeft er twee nieuwe talen ontdekt: het 'Ole Mönpa, dat gesproken wordt in de Zwarte Bergen van Bhutan, en het Gongduk, dat gesproken wordt in een onherbergzame uithoek in het oosten van dit Himalaya-koninkrijk. Hij schreef de grammatica's van verschillende Himalaya-talen: Limbu (een regionale taal van oostelijk Nepal), Dzongkha (de nationale taal van Bhutan), Dumi (een archaische taal met nog twaalf bejaarde sprekers ten zuiden van de Everest), en Bumthang (in midden-Bhutan). Van Driem heeft gepubliceerd over de werkwoordsvervoegingen van het 'Ole Mönpa (Bhutan) en van het Lohorung (oostelijk Nepal). Ook heeft hij voor het eerst het Toto grammaticaal beschreven, de taal van een stam in West-Bengalen. Zijn beschrijving van het Lhokpu, de taal van de Doya-stam in zuidwestelijk Bhutan, is bijna klaar. In opdracht van de Bhutanese overheid ontwierp Van Driem officieel de latinisering van de nationale taal en bracht hij alle inheemse talen van het land in kaart. In de Indiase westelijke Himalaya heeft zijn onderzoek naar het Bangani de beruchte Kentum-theorie ontzenuwd, wat belangrijke gevolgen had voor onze kijk op de voorhistorische Indo-Europese volksverhuizingen. In samenwerking met de Russische Akademie van Wetenschappen te St. Petersburg werkt Van Driem al enige jaren aan het Tangut, de uitgestorven taal van het door Dzjenghis Khan verwoeste Xîxià-Rijk in Binnen-Mongolië en een raadselachtige achterneef van de talen van de Himalaya. Van Driem geeft op de Rijksuniversiteit te Leiden leiding aan het onderzoeksteam van het Himalaya-talenproject.


<<<

Beeld * Tekst * Uitleg * Leven * Thuis

© fred dijs, In beeld, tekst en uitleg, 1996